Energia z Bałtyku dla Polski 2025

W ramach prac nad programem Energia z Bałtyku dla Polski 2025 opracowaliśmy aktualizację Programu rozwoju morskiej energetyki i przemysłu morskiego w Polsce (styczeń, 2018 r.).

Zapraszamy do konsultacji!

Dyskusja nad zasadnością rozwoju morskiej energetyki wiatrowej („MEW”) w Polsce trwa od dekady. Bardzo duża wydajność, stabilność wytwarzania nieemisyjnej energii odnawialnej, a także stosunkowo niskie koszty operacyjne i mała konfliktowość społeczno-środowiskowa sprawiają, że branża ta jest jedną z najszybciej rozwijających się w światowej energetyce. Do końca 2017 roku zrealizowano inwestycje o mocy 17,6 GW mocy, o wartości ponad 30 mld €. Jednak nie w Polsce.

Dokonane w 2011 roku zmiany prawne przyczyniły się do dużego zainteresowania tą technologią i przygotowania wstępnych koncepcji projektów w polskiej wyłącznej strefie ekonomicznej. Wydanych zostało kilkanaście pozwoleń lokalizacyjnych, jednak polski rząd nie zdecydował się na uruchomienie systemu wsparcia, który dawałby podstawę do decyzji inwestycyjnych. Pomimo braku jednoznacznych politycznych deklaracji o rozwoju MEW w Polsce, kilka projektów jest wciąż sukcesywnie rozwijanych. Zostały podpisane umowy przyłączeniowe z operatorem sieci przesyłowej, pozwalające na przyłączenie do roku 2026 2,2 GW z morskich wiatraków. Dla trzech projektów przeprowadzono kompleksowe badania środowiskowe, dwa z nich uzyskały w roku 2016 oraz 2017 decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach. Do roku 2018 nie podjęto jednak żadnej decyzji inwestycyjnej, co przekreśliło szanse na budowę pierwszych morskich elektrowni w roku 2020.

Mimo tego, temat rozwoju morskiej energetyki wiatrowej w Polsce wciąż pojawia się w dyskusjach o przyszłości polskiej energetyki. Ważnym argumentem, przemawiającym za rozwojem tej technologii jest jej bezpośrednie powiązanie z przemysłem morskim. Produkcja komponentów morskich elektrowni wiatrowych, a także statków do ich budowy i obsługi w stoczniach oraz obsługa farm przez porty morskie to dziś jeden z największych impulsów napędzających proces modernizacji i rozwoju europejskiego, w tym polskiego przemysłu morskiego. Z szansy tej skorzystały pierwsze polskie firmy. W gdyńskiej stoczni CRIST S.A. powstały jedne z najnowocześniejszych statków do budowy morskich farm wiatrowych („MFW”) typu jack-up, w Szczecinie powstała nowa fabryka ST3 Offshore, produkująca fundamenty kratownicowe dla morskich elektrowni, inne firmy wyspecjalizowały się w produkcji konstrukcji stalowych i komponentów stacji transformatorowych wykorzystywanych na MFW budowanych na Morzu Północnym. Polski producent kabli, TELE-FONIKA Kable, globalny lider branży kablowej, przejął firmę JDR Cable Systems (Holdings) Ltd., stając się czołowym dostawcą podmorskich kabli magistralowych oraz zasilających MFW.

Fundacja na rzecz Energetyki Zrównoważonej („FNEZ”), od 2009 roku promuje MEW, jako przykład technologii wytwarzania energii zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju – z poszanowaniem uwarunkowań społecznych i środowiskowych, z korzyścią dla gospodarki. W roku 2013, w odpowiedzi na zapotrzebowanie uczestników rodzącego się rynku, FNEZ we współpracy z globalnym doradcą biznesowym EY, opracowała „Program rozwoju morskiej energetyki i przemysłu morskiego w Polsce” („Program”), w którym po raz pierwszy został określony potencjał rynkowy MEW. Oszacowany został także koszt wytwarzania energii przez MFW, poziom oczekiwanego przez inwestorów wsparcia oraz korzyści gospodarcze, wynikające z rozwoju tej technologii w oparciu o polski przemysł morski. Wskazany został także cel redukcji kosztów inwestycyjnych o 25% i operacyjnych o 24%, jako warunek rozwoju technologii na poziomie 6 GW w roku 2030.

Pomimo uznania przez wielu ekspertów określonych w Programie celów jako ambitne, ale realne, życie napisało własny scenariusz. Najwięksi światowi dostawcy technologii offshorowych, a także poszczególne kraje chcące rozwijać morską energetykę, przyjęli jeszcze bardziej ambitne zobowiązania w zakresie redukcji kosztów – poniżej 100 £/MWh do roku 2020. Wprowadzenie systemów aukcyjnych jako wiodącego modelu określania wysokości wsparcia dla odnawialnych źródeł energii w Unii Europejskiej, okazało się bardzo efektywnym narzędziem wspierającym osiągnięcie tego celu. Ambitne cele przełożyły się na rozwój technologii. Coraz większe statki do budowy MFW, większe i bardziej wydajne turbiny offshorowe, innowacyjne rozwiązania w zakresie przyłączy, lepsza organizacja logistyki dostaw i budowy, i przede wszystkim rosnąca konkurencyjność, pozwoliły na osiągnięcie średniej prognozy ceny w granicach 75 €/MWh w kolejnych europejskich aukcjach, a nawet podejmowanie pierwszych decyzji inwestycyjnych dla projektów po roku 2020 bez wsparcia.

Polska energetyka i gospodarka stoi przed ogromnymi wyzwaniami. Starzejące się moce wytwórcze oparte na spalaniu węgla, konieczność wdrożenia nowych restrykcyjnych norm w zakresie redukcji emisji, ograniczone możliwości wzrostu wydobycia krajowego węgla, planowane wyższe unijne cele wykorzystania odnawialnych źródeł energii, zatrzymanie rozwoju energetyki odnawialnej na lądzie oraz istotne opóźnienie rozwoju energetyki jądrowej, wymagają poważnej dyskusji o sposobie zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski w latach 2020-2030.

Morska energetyka wiatrowa, która na przestrzeni 5 ostatnich lat stała się technologią dojrzałą i w pełni konkurencyjną, mająca znaczący potencjał w polskich obszarach morskich, powinna być rozważana jako jedno z istotnych, potencjalnych źródeł energii dla Polski. Zwłaszcza w kontekście pozytywnych doświadczeń oraz ogromnego potencjału gospodarczego, jaki ma krajowy przemysł morskiej energetyki.

Dlatego FNEZ postanowiła zaktualizować Program z roku 2013, wykorzystując wyniki wielu analiz wykonanych w ostatnich latach, a także doświadczeń nabytych w ramach Grupy Doradczej SMDI, podczas przygotowania pierwszych polskich projektów MFW.

Niniejszy dokument stanowi podsumowanie wykonanych prac i przedstawia nowe, uwzględniające postęp technologiczny oraz aktualną sytuację rynkową, szacunki potencjału morskiej energetyki wiatrowej, kosztów oraz korzyści gospodarczych.

Mamy nadzieję, że nasze opracowanie, po raz kolejny stanie się podstawą szerokiej dyskusji branżowej i politycznej oraz przyczyni się do podjęcia decyzji o rozwoju morskiej energetyki wiatrowej w Polsce, jako ważnego narzędzia budowy bezpieczeństwa energetycznego kraju oraz impulsu do stworzenia nowej, polskiej specjalizacji gospodarczej – przemysłu morskiej energetyki.

Maciej Stryjecki

Prezes Zarządu
Fundacji na rzecz Energetyki Zrównoważonej

Kluczowe wyniki i wnioski

  • Realny potencjał morskiej energetyki wiatrowej w Polsce wynosi od 8 do 10 GW. Budowa pierwszej MFW w Polsce, o mocy ok 600 MW, może się rozpocząć około roku 2022. Pierwsze morskie elektrownie mogą zostać przyłączone do sieci w roku 2025. Do końca roku 2030 może zostać wybudowanych ok 4 GW, a do roku 2035 – 8 GW.
  • 8 GW MFW, w połączeniu z równoległym rozwojem energetyki gazowej na poziomie 4-5 GW i budową transgranicznej morskiej sieci przesyłowej o mocy 1,5-2 GW może odegrać kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego Polski w latach 2025-2035, pozwalając na zastąpienie ubytków mocy węglowych nie spełniających standardów BAT, oraz zapewniając osiągnięcie celów w zakresie redukcji emisji CO2 i wykorzystania odnawialnych źródeł energii.
  • Elektrownie wiatrowe na polskich obszarach morskich będą pracować przez około 8050 godzin w roku (91,9%), z czego około 5800 godzin w roku w przedziale umożliwiającym osiągnięcie pełnej mocy (66,5%).
  • Morskie farmy wiatrowe o mocy 8 GW mogą zaspokajać ok 20% krajowego zapotrzebowania na energię elektryczną.
  • Cena energii wytwarzanej przez polskie morskie farmy wiatrowe (LCOE) powinna zawierać się w przedziale 71-80 €/MWh w roku 2025 i 66-75 €/MWh w roku 2030, jeżeli zostaną utrzymane obciążenia związane z przyłączeniem do sieci po stronie inwestora.
    W przypadku przejęcia przez operatora kosztów budowy sieci morskiej, ceny te kształtowałyby się odpowiednio: 57-65 €/MWh w roku 2025 i 53-60 €/MWh w roku 2030.
  • Morskie farmy wiatrowe na Południowym Bałtyku mogą być realizowane z dominującym udziałem dostaw i usług świadczonych przez polski przemysł energetyki morskiej, a łańcuch dostaw dla inwestycji energetycznych na morzu ma szanse stać się ważną polską specjalizacją przemysłową.
  • Zatrudnienie w polskim przemyśle energetyki morskiej, związane z rozwojem morskiej energetyki wiatrowej, może znaleźć 77 tysięcy pracowników po roku 2025[1].
  • Budowa MFW na Bałtyku będzie istotnym impulsem rozwojowym dla polskich portów, z których Gdańsk, Gdynia, Szczecin i Świnoujście mogą stać się głównymi centrami budowlanymi dla energetyki morskiej na Południowym Bałtyku, a Łeba, Ustka i Darłowo ważnymi centrami serwisowymi i obsługowymi dla polskich morskich farm wiatrowych.
  • Polski przemysł, we współpracy z ośrodkami naukowymi, ma szansę stać się centrum innowacji na rynku energetyki morskiej, specjalizując się w rozwoju projektów najnowocześniejszych statków budowlanych, serwisowych, stacji transformatorowych, kabli, konstrukcji stalowych, które będą kreować dalszy rozwój morskiej energetyki na świecie.
  • Wykorzystanie potencjału energetycznego i gospodarczego morskiej energetyki wymaga następujących pilnych decyzji politycznych:
    • przyjęcia ambitnego i odważnego celu politycznego – budowy 6-8 GW w MFW do roku 2035,
    • Dokonanie zmian prawnych w 2018 roku, wprowadzających następujące rozwiązania systemowe, zapewniające:
      • określenie w roku 2019 gwarantowanej wysokości ceny energii w okresie 15 letnim dla projektów posiadających decyzje środowiskowe i umowy przyłączeniowe,
      • organizację w roku 2020 aukcji/przetargu dla projektów posiadających prawomocne pozwolenia lokalizacyjne, określającej warunki przyłączenia do sieci oraz gwarantowaną wysokość ceny energii w okresie 10 letnim,
      • wydzielenie na obszarach przeznaczonych w Planie zagospodarowania przestrzennego Polskich Obszarów Morskich pod rozwój energetyki odnawialnej, granic nowych projektów, nieobjętych prawomocnymi decyzjami lokalizacyjnymi i organizację w roku 2021 aukcji/przetargu na lokalizację i warunki przyłączenia do sieci.
    • Podjęcie decyzji o budowie przez operatora sieci przesyłowej morskiej infrastruktury przesyłowej, w tym połączeń transgranicznych, a tym samym stworzenie punktów przyłączenia morskich farm wiatrowych na wschodnim stoku Ławicy Słupskiej i na Ławicy Środkowej. Transgraniczne morskie połączenia przesyłowe mogą mieć kluczowe znaczenie dla zapewnienia możliwości importu energii do Polski w okresach największego niedoboru mocy. Finansowanie takich projektów mogłoby odbyć się z wykorzystaniem funduszy UE.
    • Wypracowanie regulacji i praktyk zapewniających udział polskich firm w budowie łańcucha dostaw dla morskich farm wiatrowych rozwijanych na polskich obszarach morskich oraz programu inwestycji i zamówień w polskim przemyśle morskim dla inwestorów zagranicznych, chcących startować w polskich aukcjach dla projektów morskich farm wiatrowych.
    • Uruchomienie szerokiego programu edukacyjnego dla przyszłych pracowników przemysłu morskiej energetyki, na poziomie zawodowym i wyższym.
    • Uruchomienie w latach 2018-2020 funduszy publicznych na rozbudowę potencjału, zaplecza produkcyjnego i logistycznego oraz badania, rozwój i wdrożenie polskiego przemysłu morskiej energetyki.
  • Program przede wszystkim jest przygotowany w zgodzie z kierunkami rozwoju Polski nadanymi w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju i stanowi realizację jej celów głównych w następujących kluczowych obszarach: reindustrializacja, innowacyjność firm, rozwój małej i średniej przedsiębiorczości, kapitał dla rozwoju, ekspansja zagraniczna.
  • Niepodjęcie powyższych decyzji politycznych i systemowych, związanych z rozwojem energetyki wiatrowej na polskich obszarach morskich, nie spowoduje całkowitego zatrzymania rozwoju tej technologii w Polsce, ale uniemożliwi wykorzystanie jej potencjału gospodarczego i społecznego. W takim scenariuszu, należy spodziewać się rozwoju w latach 2025-2035 projektów o maksymalnej mocy ok. 2 GW, które zostaną zrealizowane po osiągnięciu pełnej konkurencyjności cenowej technologii MFW. Należy jednak spodziewać się, że w związku z koniecznością minimalizacji ryzyka i kosztów inwestycyjnych, projekty te będą realizowane z wykorzystaniem łańcucha dostaw bazującego na zagranicznych, doświadczonych i sprawdzonych technologiach i usługach.

[1] McKinsey&Company, 2016. Rozwój morskiej energetyki wiatrowej w Polsce. Perspektywy i ocena wpływu na lokalną gospodarkę”

Facebook
Fundacja na rzecz Energetyki Zrównoważonej - FNEZ
LinkedIn youtube FNEZ
Share